Lương net / gross — cách tính + công thức + 5 ví dụ thực tế (2026)

Lương net (thực nhận) và lương gross (tổng) là 2 khái niệm cơ bản nhưng nhiều người vẫn nhầm. Hợp đồng thường ghi lương gross — nhưng số tiền thực tế bạn nhận sau khi trừ thuế và bảo hiểm sẽ thấp hơn 10-25% tùy mức lương.

Bài này: công thức convert 2 chiều (net→gross + gross→net), biểu thuế lũy tiến TNCN 2026, mức đóng BHXH/BHYT/BHTN, và 5 ví dụ thực tế từ ₫10M đến ₫80M/tháng.

1. Định nghĩa nhanh

• Lương gross = lương ghi trong hợp đồng. Đây là số doanh nghiệp trả trước khi khấu trừ.
• Lương net = số thực nhận = Gross − BHXH/BHYT/BHTN (NLĐ đóng) − Thuế TNCN.

2. Mức đóng BHXH/BHYT/BHTN 2026 (NLĐ đóng)

Lưu ý: Lương đóng BH thường được DN setup = lương cơ bản (không bao gồm phụ cấp ăn trưa, điện thoại). Trong nhiều công ty, lương cơ bản = ~70-90% gross.

3. Biểu thuế TNCN 2026 (lũy tiến từng phần)

Công thức nhanh: Thuế TNCN = TNTT × thuế suất − Trừ nhanh

4. Giảm trừ gia cảnh 2026

• Bản thân: ₫11M/tháng (Nghị quyết 954/2020)
• Người phụ thuộc: ₫4.4M/tháng/người

5. Công thức convert Gross → Net

1. Lương đóng BH: thường = lương cơ bản trong hợp đồng (DN tự setup)
2. Tiền BHXH/BHYT/BHTN NLĐ đóng = Lương đóng BH × 10.5%
3. Thu nhập trước thuế = Gross − Bảo hiểm
4. Giảm trừ gia cảnh = 11M + 4.4M × N (N = số người phụ thuộc)
5. TNTT = Thu nhập trước thuế − Giảm trừ (nếu > 0, nếu ≤ 0 thì thuế = 0)
6. Thuế TNCN = TNTT × thuế suất bậc − Trừ nhanh
7. Net = Gross − Bảo hiểm − Thuế TNCN

6. Ví dụ 1 — Lương gross ₫10M, không phụ thuộc

• Lương đóng BH (giả định = gross): ₫10M
• BHXH/BHYT/BHTN: 10M × 10.5% = ₫1.05M
• Thu nhập trước thuế: 10 − 1.05 = ₫8.95M
• Giảm trừ bản thân: ₫11M → TNTT = 8.95 − 11 = âm → Thuế TNCN = 0
• Net = 10 − 1.05 − 0 = ₫8.95M (89.5% gross)

7. Ví dụ 2 — Lương gross ₫15M, không phụ thuộc

• Bảo hiểm: 15M × 10.5% = ₫1.575M
• Thu nhập trước thuế: 15 − 1.575 = ₫13.425M
• TNTT: 13.425 − 11 = ₫2.425M (bậc 1, 5%)
• Thuế TNCN: 2.425 × 5% = ₫121k
• Net = 15 − 1.575 − 0.121 = ₫13.304M (88.7% gross)

8. Ví dụ 3 — Lương gross ₫25M, 1 người phụ thuộc

• Bảo hiểm: 25M × 10.5% = ₫2.625M
• Thu nhập trước thuế: 25 − 2.625 = ₫22.375M
• Giảm trừ: 11 + 4.4 = ₫15.4M
• TNTT: 22.375 − 15.4 = ₫6.975M (bậc 2, 10%)
• Thuế TNCN: 6.975 × 10% − 0.25 = ₫447.5k
• Net = 25 − 2.625 − 0.4475 = ₫21.93M (87.7% gross)

9. Ví dụ 4 — Lương gross ₫40M, 2 người phụ thuộc

• Bảo hiểm: 40M × 10.5% = ₫4.2M
• Thu nhập trước thuế: 40 − 4.2 = ₫35.8M
• Giảm trừ: 11 + 4.4×2 = ₫19.8M
• TNTT: 35.8 − 19.8 = ₫16M (bậc 3, 15%)
• Thuế TNCN: 16 × 15% − 0.75 = ₫1.65M
• Net = 40 − 4.2 − 1.65 = ₫34.15M (85.4% gross)

10. Ví dụ 5 — Lương gross ₫80M, 2 người phụ thuộc

• Lương đóng BH bị cap ở ₫46.8M (BHXH/BHYT) → Bảo hiểm: 46.8 × 9.5% + 80 × 1% = ₫4.446M + ₫0.8M = ₫5.246M
• Thu nhập trước thuế: 80 − 5.246 = ₫74.754M
• Giảm trừ: 11 + 4.4×2 = ₫19.8M
• TNTT: 74.754 − 19.8 = ₫54.954M (bậc 6, 30%)
• Thuế TNCN: 54.954 × 30% − 5.85 = ₫10.636M
• Net = 80 − 5.246 − 10.636 = ₫64.118M (80.1% gross)

11. Convert ngược — Net → Gross

Khi đàm phán lương với ứng viên hoặc chuyển từ HKD lên doanh nghiệp, bạn thường biết net mong muốn và cần tính gross. Cách làm:

1. Đoán gross ban đầu = net / 0.85 (rough ratio)
2. Tính theo công thức Gross → Net ở trên
3. So với net mong muốn — nếu chênh lệch > 100k, điều chỉnh gross lên/xuống
4. Iterate 2-3 lần là ra

Hoặc dùng calculator online (search "lương net gross calculator"). est-invoice sắp ra mắt calculator riêng tích hợp trong dashboard kế toán.

12. Thực tế trong DN — phụ cấp + thưởng

Trong DN VN, lương gross thường được "structure" thành:

• Lương cơ bản (đóng BH) — khoảng 70-90% gross
• Phụ cấp ăn trưa (không đóng BH, miễn thuế đến ₫730k/tháng)
• Phụ cấp điện thoại (không đóng BH nếu có hóa đơn)
• Phụ cấp xăng xe / công tác (theo định mức nội bộ)

Structure đúng giúp NLĐ nhận net cao hơn (giảm đóng BH + một số phụ cấp miễn thuế). Phần mềm payroll nên xử lý structure này tự động khi setup chính sách lương.

13. Sai sót thường gặp khi tính lương

1. Tính BHXH trên toàn bộ gross — đúng phải trên lương đóng BH (cơ bản).
2. Quên giảm trừ gia cảnh — TNTT bị tính cao hơn thực tế → thuế TNCN cao.
3. Áp sai bậc thuế — quên trừ "trừ nhanh" → thuế cao bất thường.
4. Không cap BHXH ở 20 lần lương cơ sở — cho lương cao thì sai 5-10%.
5. Bỏ qua phụ thuộc đã đăng ký — NLĐ phải nhắc HR mỗi khi có thay đổi.

Kết luận

Tóm tắt:

• Net ≈ Gross × 85-90% cho lương trung bình (10-30M), giảm xuống 80% cho lương cao (50M+).
• Công thức: Net = Gross − Gross_BH×10.5% − Thuế_TNCN
• Người phụ thuộc giảm thuế TNCN đáng kể — đăng ký đầy đủ với HR.
• Phần mềm payroll (như est-invoice) tự xử lý kể cả khi structure lương phức tạp.

Doanh nghiệp muốn tự động hóa toàn bộ payroll + tự sinh tờ khai TNCN tháng + quyết toán cuối năm? est-invoice trial 30 ngày miễn phí →

Bài liên quan: Quyết toán TNCN cá nhân cuối năm · 10 sai sót kế toán SME (#7 = thiếu TNCN)